Asıl İşveren ve Alt İşveren İlişkisi

Asıl işveren ile alt işveren ilişkisi İş Kanunu’nun 2. maddesinin 6-9. maddeleri arasında ve Alt İşverenlik Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir.

İş Kanunu’nun 2. maddesinin 7. fıkrasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi ‘Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir’ şeklinde tanımlamıştır.

Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisinin Koşulları;

1. İşyerinde işçi çalıştıran asıl işverenin varlığı.
2. İşin asıl işverene ait işyerinde yapılması.
3. İşin işyerinde yürütülen mal ve hizmet üretimine ilişkin olması.
4. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olması.
5. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek alt işverenlere verilemez.

Bu ilişkide asıl işveren alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur. Bu hüküm asıl işverenlere göre mali bakımdan daha güçsüz olan alt işverenlerin işçilerini ücret ve diğer haklar yönünden korumayı amaçlayan bir hükümdür.

Fıkra hükmünde belirtilen sorumluluk müteselsil sorumluluktur. Buna göre, işveren işçinin iş sözleşmesinden ve İş Kanunundan veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmelerinden doğan haklarından dolayı alt işveren ile birlikte müteselsil sorumludur.

Bu sorumlulukta, asıl işverenle alt işverenin arasında bir hizmet akdi bulunmamasına karşın, asıl işverenin sorumluluğu doğmaktadır. Müteselsil sorumluluk gereği asıl işverenle alt işverenin sorumluluğu aynı derecede ve borcun tamamına ilişkindir. Ancak asıl işverenin müteselsil sorumluluğu alt işverenin işçisinin asıl işverenin işyerinde özgülenmiş olarak çalıştığı süre ile sınırlıdır.

Alt işveren ve asıl işveren aralarında bir sözleşme yaparak müteselsil sorumluluk kuralını bertaraf edemezler; asıl işverenin sorumlu tutulamayacağını kararlaştıramazlar. Ayrıca her ne kadar asıl işveren alt işverenin işçilerine karşı alt işverenle müteselsilen sorumlu olsa da alt işverenin işçileri asıl işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmelerinden yararlanamazlar.

Yeni yasa ile birlikte asıl işverene aşağıda yer alan yükümlülükler getirilmiştir.

 İşverenler, alt işverene iş vermeleri halinde, bunların işçilerinin ücretlerinin ödenip ödenmediğini, işçinin başvurusu üzerine veya aylık olarak resen kontrol etmekle ve varsa ödenmeyen ücretleri hak edişlerinden keserek işçilerin banka hesabına yatırmakla yükümlü olacaktır.

 Alt işveren işçilerinden, alt işvereni değiştiği halde aynı iş yerinde çalışmaya devam edenlerin yıllık ücretli izin süresi, aynı işyerinde çalıştıkları süreler dikkate alınarak hesaplanacak. Asıl işveren; alt işveren tarafından çalıştırılan işçilerin hak kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin kullanılıp kullanılmadığını kontrol edecek ve ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlayacak. Alt işveren ise tutmak zorunda olduğu izin kayıt belgesinin bir örneğini asıl işverene verecektir.

 Sosyal Güvenlik Kurumu’na ödenen prim ödemelerine ilişkin olarak ise yukarıda belirtilen hükümler yürürlüğe girmeden önce de, işçi alacağı veya SGK prim ödemeleri için açılan olası davalarda asıl işveren müteselsil sorumlu sıfatı ile davanın tarafı olup sorumlu kılınabiliyordu. Bu tür davalarla karşılaşmamak adına Sosyal Güvenlik Kurumu’na ödenen prim ödemelerinin de takip edilmesinde fayda bulunmaktadır.

Bu bağlamda, üçüncü şahıs konumundaki şirketler ile söz konusu şekilde bir ticari ilişki başlatılacağı zaman tüm çalışanların Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilip bildirilmediği, prim ödemelerinin gerçek maaş tutarı üzerinden yatırılıp yatırılmadığı, tüm haklarının ödenip ödenmediği her ay takip edilmelidir.